Halil İbrahim İnalcık, 7 Eylül 1915 tarihinde İstanbul’da doğdu. Babası Kırım göçmeni Seyit Osman Nuri Bey, annesi ise Ayşe Bahriye Hanım’dı. Ailesi 1924 yılında Ankara’ya yerleşti. İlk öğrenimini Ankara Gazi Mektebi’nde tamamladıktan sonra kısa bir süre Sivas Muallim Mektebi’nde eğitim gördü. Ortaöğrenimini Gazi Muallim Mektebi’nde bitirdikten sonra Balıkesir Necati Bey Muallim Mektebi’nde lise eğitimine devam etti. 1936 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yeni Çağ Tarihi Bölümünde yüksek öğrenimine başladı ve 1940 yılında mezun oldu. Mezuniyetinin ardından aynı fakültede asistan olarak akademik hayatına adım attı. 1942 yılında "Tanzimat ve Bulgar Meselesi" adlı doktora tezini tamamladı. 1943’te "Viyana’dan Büyük Ricat’e Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı" başlıklı çalışmasıyla doçent unvanını aldı. 1952 yılında "Viyana Bozgun Yıllarında Osmanlı-Kırım Hanlığı İşbirliği" teziyle profesör oldu. 1945 yılında Arap Dili ve Edebiyatı Bölümünden Şevkiye Işıl Hanım ile evlendi. 1949 yılında İngiltere’ye giderek British Museum’da Osmanlı belgeleri üzerine araştırmalar yaptı ve Public Record Office’te Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili önemli arşiv çalışmaları yürüttü. 1972 yılında Ankara Üniversitesi’nden emekli olarak Chicago Üniversitesi’nde Osmanlı Tarihi Kürsüsünü kurdu. 1986’da Chicago Üniversitesi’nden de emekli oldu. 1993 yılında Bilkent Üniversitesi’nde Tarih Bölümünü kurarak burada 23 yıl boyunca yüksek lisans ve doktora öğrencilerine seminerler verdi. 2003 yılında aynı üniversitede Halil İnalcık Center for Ottoman Studies adlı bir araştırma merkezi kurdu ve arşiv belgeleri, araştırma notları ve yayınlarının bulunduğu kişisel koleksiyonunu buraya bağışladı. Halil İnalcık, Osmanlı-Türk tarihine hem siyasi ve ekonomik, hem de kültürel alanda önemli katkılar yaptı. “The Ottoman Empire: The Classical Age 1300–1600” ve “An Economic and Social History of the Ottoman Empire” gibi eserleri birçok dile çevrildi ve dünya çapında üniversitelerde temel kaynak olarak okutuldu. Akademik başarıları sayesinde “Tarihçilerin Kutbu” ve “Şeyh-ül Müverrihin” unvanlarıyla anıldı. Columbia, Princeton, Harvard ve Pennsylvania gibi önde gelen üniversitelerde misafir profesör olarak ders verdi. Aynı zamanda "International Association for Social and Economic History of Turkey" adlı uluslararası birliğin kurucusu olarak 11 uluslararası kongreye öncülük etti. Halil İnalcık, çok iyi düzeyde Osmanlı Türkçesi, İngilizce, Fransızca ve Almanca; orta düzeyde ise Arapça, Farsça ve İtalyanca biliyordu. Çeşitli ülkelerdeki üniversiteler tarafından kendisine çok sayıda fahri doktora unvanı verildi. 2003 yılında Macaristan Cumhurbaşkanı tarafından Macaristan Liyakat Nişanı ile ödüllendirildi. 2005 yılında yayımlanan “Tarihçilerin Kutbu Halil İnalcık Kitabı” adlı söyleşi kitabında hayatı ve tarihçiliği anlatıldı. Halil İnalcık, 25 Temmuz 2016 tarihinde Ankara’da çoklu organ yetmezliği nedeniyle 100 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünün ardından Bilkent ve Ankara Üniversitelerinde tören düzenlendi. Bakanlar Kurulu kararı ile Fatih Camii Haziresi’ne, Fatih Sultan Mehmet’in türbesinin yakınına defnedildi. Kabri, Osmanlı uleması tarzında özel olarak düzenlendi ve altın varak süslemelerle bezendi. Bu özel mezar, dönemin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatıyla yapıldı ve Ahmed Cevdet Paşa’nın kabri örnek alındı.
